Ysgolion Creadigol Arweiniol

Mae Ysgolion Creadigol Arweiniol wedi llenwi (cymeryd fy mywyd i drosodd) dros y 4 mis diwethaf. I’r rhai ohonoch sy’n ansicr o beth ydy’r cynllun, prosiect wedi ei ariannu gan Gyngor Celfyddydau Cymru yw hwn i wahodd Ymarferwyr Creadigol (boed yn arlunydd, yn gerddor neu yn actor) i gyd weithio gyda athrawon ysgolion cynradd ac uwchradd i gynnig prosiect arloesol i’r disgyblion. Dyma brosiect sy’n cael ei harwain gan syniadau y plant gan ystyried popeth sy’n gweithio/ddim yn gweithio yn ddyddiol, felly llawer o waith addasu dydd i ddydd. Prosiect yw hwn i arbrofi ac archwilio ffurfiau o ddysgu trwy greadigrwydd.

Cefais y fraint o weithio ar 4 prosiect dros y pedwar mis, dyma syniad (yn fras) i chi o fwriad a chanlyniad pob prosiect.

1) Gweithiais yn Ysgol Llangeitho, Ceredigion gyda’r hyfryd Catrin Doyle o Bontypridd sy’n gyn athrawes ac yn arbenigo mewn ymarfer Ysgol Goedwig. Prosiect oedd hwn i annog y disgyblion i siarad Cymraeg ar y iard gan ddefnyddio y thema bwyd.  Yn fras fe fuodd Catrin yn cynnig gweithgareddau tu allan megis adeiladu deniau, paratoi i gynnal tân, creu tân a coginio arno. Mi fuais i yn gwneud gwaith print a cafodd pawb y cyfle i greu ffedog ei hunain yn defnyddio dull monoprint ac hefyd lliain bwrdd gyda cyfraniad gan pob disgybl arno i ddefnyddio fel rhywbeth i ddod a’r plant at ei gilydd wrth y bwrdd  bwyd i siarad. Roedd yr athrawes wych Llywela Rees mor frwdfrydig am y prosiect ac yn  awyddus iawn i drio syniadau newydd, a dyna holl fwriad y prosiect.

2) Yna i Ysgol y Traeth, Bermo. Wel am ysgol hollol fendigedig wrth y môr. Plant blwyddyn 1 oedd yma ac y tro hwn roeddwn am weithio efo Actor a Cherddor, Llyr Edwards, boi clên di Llyr ‘chi.  Roedd y prosiect hwn yn bleser o’r dechrau i’r diwedd, a diolch i’r athrawes a’r cymorthyddion am hyny. Mae Mrs Annest Williams, Miss Gwenith a Miss Vicky yn haeddu medal am eu gwaith ffantastig, ac mae’r plant yn amlwg yn meddwl y byd ohonyn nhw. Bwriad y prosiect yma oedd i ‘neud gwaith ar yr ardal leol ar y thema amser, a dyma lle y daeth Wil i’r fei! Wil, hen forwr o Bermo (neu fel oedd rhai o’r plant wedi dyfalu, Llyr mewn wig gyrli dodji a cot fawr!). Dyma ni’n cymeryd y cyfle i fynd a’r plant am dro i’r awyr iach bob bore i gasglu geiriau, creu lluniau yn y tywod, gwrando ar straeon Wil ar lan y môr a chasglu pethau arbennig i roi yn ei bocs trysor personol nhw. Mi fuais i yn gwneud gweithgaredd tynnu llun stori ar ddarn o bapur enfawr wedi ei rolio allan ar y llawr. Roedd y plant yn gallu adeiladu stori gyda cerrig, gwymon, broc mor, pinau ffelt, crayonau, a gweithio ar yr un darn o bapur. gweithiodd hwn yn gret i’r oedran yma sef 5-6 oed, plant llawn dychymyg! Mi fuon ni hefyd yn adeiladu modelau bach allan o glai, creu monoprints hunan bortread yn defnyddio ffotocopiau o ffotgraff o wyneb pob plentyn (canlyniadau hyfryd efo rhain). Hefyd tynnais luniau o bethau amrywiol i neud gyda Bermo a lan y môr a’r gerrig bach gyda poska pens, a defnyddiwyd rhein pob wythnos i helpu i drafod pynciau ac i greu straeon newydd. Mi fuon ni yn ailadrodd rhai gweithgareddau pob wythnos ac roedd y plant yn mwynhau gallu bod yn greadigol o fewn y strwythyr cyfarwydd yma. Ysgrifenwyd cân (sydd dal yn fy mhen – B.E.R.M.O.. Be-e-ermo, y-hy-hy!) yn defnyddio geiriau wedi ei casglu gan y plant wrth fynd am dro, a cawsom y cyfle i recordio a pherfformio hwn o flaen yr ysgol gyfan, profiad ffantastig i orffen y prosiect.

3) Y drydedd ysgol oedd Ysgol Craig yr Wylfa Bermo, eto, reit wrth y môr, hyfryd! Cefais y fraint o weithio gyda Llyr Edwrads unwaith eto ar y prosiect yma gyda plant blwyddyn 3,4,5+6 yr ysgol gan gydweithio gyda’u hathrawes hyfryd, Lucy Hughes a’r cymhorthydd Alison Griffiths. Bwriad y prosiect yma oedd i gyflwyno chwedl adnabyddus a rhoi’r cyfle i’r plant gyfleu y stori mewn dull newydd. Roedd llawer o’r plant yn dod o deuluoedd di Gymraeg felly ein bwriad hefyd oedd i annog y plant i ymfalchio mewn defnyddio’r iaith i greu gwaith creadigol. Penderfynwyd ar stori Branwen fel thema. Buom yn cyflwyno ffyrdd gwahanol o fynegi straeon i ddechrau’r prosiect e.e trwy dynnu llun, trwy greu cymeriad ac adeiladu model ohono gyda clai, trwy greu siapiau gyda’r corff a symudiadau newydd, trwy greu golygfa ar lan y môr yn defnyddio pethau o’r traeth, ac yn ysgrifenedig. Cawsom drip i Harlech (nai byth anghofio’r trip yma, ro’n i’n swp sâl y diwrnod hyny a doedd bod ar ben wal castell ddim yn llawer o help i’r achos!!), ond roedd cael ymweld a thraeth eang Harlech gyda’r plant a chael y cyfle i ffilmio a ffotograffu lluniau perspectif yn brofiad a hanner.  Ar ol 7 diwrnod gyda’r plant  fe lwyddodd pob un i greu darn o animeiddiad, gan greu setiau, masgiau, darnau o lego, ffilmiau byr stop motion ac drwy recordio rap a troslais ar gyfer ffilm 10 munud o hyd, tipyn o gamp chwarae teg!

4) A’r bedwaredd prosiect yn Ysgol Dyffryn Dulais gyda phlantos Ysgolion Corris a Pennal gyda’r actores Ffion Wyn Bowen (ffrind i mi ers fy nyddiau yn Arad Goch felly ro’n i’n gwbod y byddai hwn yn bleser o brosiect!). Ac ooo mi roedd!! Am blantos hollol hyfryd, cwrtais ac awyddus i roi tro ar unrhywbeth, ffab. Prosiect i hybu darllen yn y Gymraeg ar y thema Rhufeiniaid (eek, Rhufeiniaid, diolch byth am Horrible Histories achos dwi’n cofio DIM hanes fel arall!!). Cawsom ambell i ddiwrnod ar ddechrau’r prosiect yn dod i adnabod ein gilydd, chwarae gemau (gemau a phwrpas – magu hyder, perfformio), creu gemau, creu golygfeydd, creu ffilmiau stop motion a chasglu adborth ar ddiwedd y dydd a cael cyfle i drafod. Roedden yn awyddus iawn i ddefnyddio y goedwig hyfryd oedd tu allan yr ysgol felly gyda’r holl wybodaeth roedd y plant wedi cyflwyno am y rhufeiniaid, crewyd llwyth o olygfeydd i allu perfformio tu allan. Yna, mi fuais i neud neud gwaith print ar ddefnydd yn barod i greu gwisgoedd ac addurniadau i’r goedwig. Roeddwn eisioes wedi neud gwaith ar symbolau, ac roedd pob plentyn wedi creu symbol yn cynrychioli nhw (gweithgaredd dda i’r plant ystyried eu hunain fel unigolion a ffordd dda i ddod i’w nabod nhw’n well). Hefyd fe wnaethom hunan bortreadau allan o gardfwrdd i’w roi ar darianau mawr i addurno’r goedwig. Buodd Ffion yn gweithio galed yn cyfuno’r golygfeydd, ysgrifennu lincs a thynnu’r holl beth at ei gilydd, a perfformiwyd hwn i blant yr ysgol ac i’r rhieni ar ddiwrnod olaf y prosiect. Spot on.

A dyna ni, diwedd pennod cyffroes arall yn fy mywyd fel artist, a dwi wrth fy modd. Mae’r parch sydd gen i tuag at athrawon yn enfawr beth bynnag ond hyd yn oed yn fwy rwan o weld yr ymdrech, yr oriau, y paratoi, y manylder a phopeth arall sy’n mynd gyda’r swydd. Ac ok te, de chi’n haeddu’r holl wylie!

Rwan ymlaen i greu gwaith newydd, printiau newydd, gwefan newydd, cardiau a phosteri newydd, ac mae mhen i’n byrlymu efo syniadau, felly se well i fi fynd i neud rhywbeth!!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s